Ulusal Kolorektal Kanser Farkındalık Ayı: Erken Tanı Hayat Kurtarıyor

Mart ayı, toplumda kalın bağırsak kanseri konusunda bilinç oluşturmak amacıyla “Ulusal Kolorektal Kanser Farkındalık Ayı” olarak çeşitli etkinliklerle anılıyor. Uzmanlar, erken tanı ve düzenli taramanın kolorektal kanserle mücadelede en etkili yöntemlerden biri olduğunu vurguluyor.

Mart ayı, toplumda kalın bağırsak kanseri konusunda bilinç oluşturmak amacıyla “Ulusal Kolorektal Kanser Farkındalık Ayı” olarak çeşitli etkinliklerle anılıyor. Uzmanlar, erken tanı ve düzenli taramanın kolorektal kanserle mücadelede en etkili yöntemlerden biri olduğunu vurguluyor. Kanser, vücuttaki hücrelerin kontrolsüz ve anormal şekilde çoğalmasıyla ortaya çıkan ciddi bir hastalık olarak tanımlanıyor. Normal şartlarda belirli bir düzen içinde büyüyen ve görevlerini tamamladıktan sonra yok olan hücreler, kanser durumunda bu kontrolü kaybederek çoğalıyor ve çevre dokulara zarar verebiliyor. Bu hücrelerin birikmesiyle oluşan tümörler iyi huylu veya kötü huylu olabiliyor. Kötü huylu tümörler ise vücudun farklı bölgelerine yayılarak yaşamı tehdit edebiliyor. Dünya genelinde kanser, kalp ve damar hastalıklarının ardından en sık görülen ikinci ölüm nedeni olarak dikkat çekiyor. Yüksek tedavi maliyetleri, yaşam kalitesini düşürmesi ve geç tanı konulduğunda tedavi şansının azalması nedeniyle kanser önemli bir halk sağlığı sorunu olarak kabul ediliyor. Kolorektal kanser nedir? Kolorektal kanser, kalın bağırsağın bölümleri olan kolon veya rektum dokularında gelişen kanser türlerini kapsıyor. Bağırsak hücrelerinin kontrolsüz şekilde çoğalmasıyla oluşan bu kanser türü, erken evrede saptandığında tedavi edilebilen ve hatta gelişmeden önce önlenebilen kanserler arasında yer alıyor. Kolon ve rektum, özellikle polip adı verilen kanser öncesi lezyonların sık görüldüğü organlar arasında bulunuyor. Bu poliplerin erken dönemde tespit edilip çıkarılması, kanser gelişimini büyük ölçüde engelleyebiliyor. Ancak polipler ve erken dönem kanserler çoğu zaman belirti vermediği için tarama programları büyük önem taşıyor. Dünya genelinde her yıl yaklaşık 1,9 milyon yeni kolorektal kanser vakası görülürken, 900 binden fazla kişi bu hastalık nedeniyle hayatını kaybediyor. Türkiye’de ise yılda yaklaşık 20 bin yeni vaka tespit edilirken, yaklaşık 8 bin kişi kalın bağırsak kanseri nedeniyle yaşamını yitiriyor. Hastalık hem kadınlarda hem de erkeklerde en sık görülen üçüncü kanser türü olarak öne çıkıyor. Risk faktörleri neler? Uzmanlara göre kolorektal kanser riskini artıran birçok faktör bulunuyor. Bunlar arasında: Obezite ve fazla kilo Fiziksel hareketsizlik İşlenmiş gıdaların yoğun tüketimi Sigara ve tütün ürünleri kullanımı Alkol tüketimi İleri yaş Bağırsak polipleri İnflamatuvar bağırsak hastalıkları Ailede kolorektal kanser öyküsü Bazı kalıtsal sendromlar ve kronik hastalıklar yer alıyor. Belirtiler her zaman ortaya çıkmayabilir Kolorektal kanser, uzun süre belirti vermeden ilerleyebiliyor. Bununla birlikte bazı hastalarda şu belirtiler görülebiliyor: İstemsiz kilo kaybı Uzun süren kabızlık veya ishal Dışkılama alışkanlığında değişiklik Kansızlık ve halsizlik Karın ağrısı, gaz ve kramp Dışkıda kan görülmesi Dışkı renginde değişiklik Bağırsakların tam boşalmadığı hissi Uzmanlar, bu belirtilerin her zaman kanser anlamına gelmeyebileceğini ancak şüpheli durumlarda mutlaka sağlık kuruluşuna başvurulması gerektiğini belirtiyor. Tarama programları ücretsiz yapılıyor Türkiye’de yürütülen ulusal kanser tarama programı kapsamında meme, rahim ağzı ve kolorektal kanserler için düzenli taramalar gerçekleştiriliyor. Kolorektal kanser taraması kapsamında 50-70 yaş arasındaki kadın ve erkeklere iki yılda bir Gaitada Gizli Kan Testi (GGK) uygulanıyor. Ayrıca bu yaş grubundaki bireylere 10 yılda bir kolonoskopi yapılması öneriliyor. Tarama hizmetleri ücretsiz olarak şu merkezlerde sunuluyor: Aile Sağlığı Merkezleri (ASM) Kanser Erken Teşhis, Tarama ve Eğitim Merkezleri (KETEM) Sağlıklı Hayat Merkezleri (SHM) Mobil kanser tarama araçları Test sonucunda dışkıda gizli kan saptanan kişiler ileri tetkik için ikinci veya üçüncü basamak sağlık kuruluşlarına yönlendiriliyor. Risk nasıl azaltılabilir? Uzmanlar, kolorektal kanser riskini azaltmak için şu önerilerde bulunuyor: Tarama testlerini düzenli yaptırmak Günde en az 30–60 dakika fiziksel aktivite yapmak İşlenmiş gıda tüketimini azaltmak Sebze, meyve ve tam tahıl tüketimini artırmak Sağlıklı vücut ağırlığını korumak Sigara ve alkol kullanımını bırakmak Şüpheli durumlarda aile hekimine başvurmak Yetkililer, “Kanserde erken teşhis hayat kurtarır” mesajını hatırlatarak özellikle risk grubundaki bireylerin tarama programlarına katılmasının büyük önem taşıdığını vurguluyor. Ayrıca toplumun bilinçlendirilmesi amacıyla “Taramını yaptır, kanseri engelle” çağrısı yapılıyor.